تبلیغات در فیگار

نقد و بررسی فیلم فیورد (Fjord) ؛ خانواده‌ای گرفتار میان تعصب و قضاوت

نقد فیلم فیورد ، درامی حقوقی که مرز میان حقیقت و قضاوت را به چالش می‌کشد، روایتی پرتنش از تقابل ارزش‌های خانوادگی، باورهای سنتی و قوانین اجتماعی است.

فیلم Fjord محصول سال ۲۰۲۶، اثری در ژانر حقوقی و درام خانوادگی به نویسندگی، کارگردانی و تهیه‌کنندگی کریستیان مونجیو است. این فیلم محصول همکاری سینمایی شش کشور رومانی، فرانسه، دانمارک، فنلاند، نروژ و سوئد است و سباستین استن و رناته رینسوه در آن نقش یک زوج محافظه‌کار رومانیایی-نروژی را ایفا می‌کنند.

داستان درباره این زوج است که پس از نقل‌مکان به زادگاه دورافتاده و پیشرو همسرشان در نروژ، با نظارت و حساسیت‌های فزاینده اطرافیان و نهادهای اجتماعی روبه‌رو می‌شوند. روایت فیلم تا حدی از ماجرای واقعی خانواده بودنا‌ریو، خانواده‌ای که در فیلم با نام گئورگیو شناخته می‌شوند و فرزندانشان به اجبار از سوی مقامات نروژی از آن‌ها جدا شدند الهام گرفته شده است.

بیشتر بخوانید:

نقد فیلم فیورد

نقد فیلم فیورد
نقد فیلم فیورد

این فیلم در وب‌سایت راتن تومیتوز با استقبال قابل‌توجه منتقدان روبه‌رو شده و توانسته است نظر مثبت ۹۲ درصد از ۱۶۲ منتقد را در نقد فیلم Fjord جلب کند. میانگین امتیاز این فیلم در این وب‌سایت نقد فیلم فیورد ۷.۷ از ۱۰ است. جمع‌بندی منتقدان راتن تومیتوز در تحلیل فیلم Fjord نیز به توانایی اثر در طرح یک معضل اخلاقی پیچیده و پرهیز از ارائه پاسخ‌های ساده اشاره می‌کند و بازی‌های درخشان بازیگران را از نقاط قوت اصلی آن می‌داند.

متاکریتیک نیز بر اساس ۴۵ نقد، امتیاز ۷۸ از ۱۰۰ را به این فیلم اختصاص داده است که نشان‌دهنده واکنش عموماً مثبت منتقدان در بررسی فیلم Fjord است.

نقد فیلم فیورد
نقد فیلم فیورد

فیلم Fjord جدیدترین ساخته کریستیان مونجیو، نگاهی انتقادی و گزنده به این واقعیت دارد که اختلافات مذهبی و سیاسی تا چه اندازه می‌توانند روابط انسانی و حتی دوستی‌های نزدیک را تحت تأثیر قرار دهند. این فیلم که نخستین‌بار در جشنواره فیلم کن ۲۰۲۶ به نمایش درآمد، ششمین اثر بلند این کارگردان رومانیایی است و در ادامه دغدغه‌های همیشگی او درباره فرهنگ، مذهب و مناسبات اجتماعی در کشورهای اروپایی قرار می‌گیرد.

بااین‌حال، مونجیو در این اثر به موضوع تازه‌ای نیز می‌پردازد و اختلافات خانوادگی و شیوه‌های متفاوت تربیت فرزندان را به مرکز داستان می‌آورد و نتیجه آن درامی تأثیرگذار است که بدون ارائه پاسخ‌های ساده، مخاطب را با پرسش‌هایی دشوار درباره آزادی، مسئولیت والدین و مرزهای دخالت نهادهای اجتماعی روبه‌رو می‌کند.

وقتی نام نروژ به میان می‌آید، احتمالاً بسیاری از مردم به مناظر طبیعی خیره‌کننده، آب‌های فیروزه‌ای یخچال‌های طبیعی و مردمی فکر می‌کنند که به نظر می‌رسد از سطح رفاه و کیفیت زندگی بالاتری نسبت به ساکنان بسیاری از کشورهای دیگر، به‌ویژه آمریکا، برخوردارند.

در فرهنگ عامه نیز کشورهای اسکاندیناوی اغلب به‌عنوان نوعی آرمان‌شهر، جایی که ظاهراً کسی رنج نمی‌کشد، زندان‌هایش شبیه هتل هستند و همه‌چیز با حال‌وهوای آرامش‌بخش سبک زندگی هیگه و فروشگاه‌های ایکیا گره خورده است معرفی می‌شوند؛ اما کریستیان مونجیو در Fjord به سراغ جنبه تاریک‌تری از این تصویر ظاهراً بی‌نقص می‌رود. او با روایت داستان خانواده‌ای رومانیایی-نروژی که به شهری کوچک نقل‌مکان کرده‌اند، تعصبات و رفتارهای ناخوشایندی را آشکار می‌کند که در پس ظاهر متمدن و پذیرای این جامعه پنهان شده‌اند.

نقد فیلم فیورد
نقد فیلم فیورد

فیلم‌های زیادی درباره افراط‌گرایی مذهبی، از داستان فرقه‌های مذهبی گرفته تا روایت‌هایی درباره ادیان بزرگ و سازمان‌یافته ساخته شده‌اند. بسیاری از این آثار نشان می‌دهند که اعتقادات مذهبی چگونه می‌توانند در شرایطی خاص، افراد را به رفتارهایی افراطی و غیرمنطقی سوق دهند؛ اما مونجیو در Fjord نکته جالب‌تری را مطرح می‌کند. او می‌گوید افراط‌گرایی لزوماً به یک سوی طیف اعتقادی محدود نمی‌شود و حتی مخالفت شدید با مذهب نیز می‌تواند شکل دیگری از تعصب باشد.

نروژ برخلاف بسیاری از کشورهای جنوبی اروپا که همچنان پیوندهای محکمی با مذهب کاتولیک دارند، جامعه‌ای عمدتاً سکولار است. این کشور حتی قوانینی برای مقابله با جرایم ناشی از نفرت مذهبی دارد که بی‌احترامی به باورهای مختلف، از جمله باورهای غیرمذهبی را نیز در بر می‌گیرند. از سوی دیگر، پوشیدن برخی لباس‌های مذهبی در مدارس ممنوع است. مونجیو با قرار دادن داستان در چنین فضایی، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا جامعه‌ای که خود را آزاد و پذیرا می‌داند، واقعاً برای پذیرش باورهای متفاوت آمادگی دارد؟

نقد فیلم فیورد
نقد فیلم فیورد

میهای و لیسبت گئورگیو پنج فرزند دارند و سبک زندگی نسبتاً محافظه‌کارانه‌ای را بر اساس اعتقادات مذهبی خود پیش می‌برند. فرزندان آن‌ها اجازه استفاده از تلفن همراه، بازی‌های ویدئویی یا اینترنت خانگی را ندارند و بخش زیادی از اوقات فراغتشان به مطالعه کتاب مقدس یا نواختن موسیقی مذهبی اختصاص پیدا می‌کند.

شاید این سبک زندگی برای بسیاری از افراد کمی عجیب به نظر برسد، بااین‌حال، در نگاه ساکنان این روستای کوچک، همین تفاوت‌ها کافی است تا میهای به شخصیتی مشکوک تبدیل شود. پیش از هر چیز، پیشینه رومانیایی او نوعی بیگانه‌هراسی پنهان را در میان مردم ایجاد کرده است؛ اما پایبندی شدیدش به اعتقادات مذهبی باعث می‌شود دیگران با بدبینی بیشتری به او و خانواده‌اش نگاه کنند.

این تعصب را از همان نخستین برخورد با خانواده گئورگیو می‌توان احساس کرد. میهای با بازی سباستین استن، مردی رومانیایی است که همراه خانواده‌اش به زادگاه همسرش، لیسبت با بازی رناته رینسوه، در نروژ نقل‌مکان کرده است. روستای کوچک محل زندگی لیسبت در میان کوهستان قرار دارد و تقریباً همه ساکنان آن یکدیگر را می‌شناسند. میهای که پیش‌تر در بخارست مهندس هوافضا بوده، اکنون در حوزه فناوری اطلاعات کار می‌کند و لیسبت نیز در یک مرکز مراقبت از بیماران در حال سپری کردن دوران پایانی زندگی مشغول به کار است.

همسایه آن‌ها خانواده هالبرگ هستند. ماتس با بازی مارکوس تونست، مدیر مدرسه محلی است و همسرش، میا با بازی لیزا کارلهد، پیش‌تر به‌عنوان وکیل فعالیت می‌کرده است. نورا با بازی هنریککه لوند-اولسن، دختر ماتس، تقریباً هم‌سن فرزندان خانواده گئورگیو است و خیلی زود با آن‌ها دوست می‌شود. در این روستا روابط میان همسایه‌ها بسیار نزدیک است و تقریباً همه در زندگی یکدیگر حضور دارند. ماتس که مردی مهربان و آرام به نظر می‌رسد، در عین حال ناپدری نورا نیز است. نورا دختری سرکش است که چندان به محدودیت‌ها پایبند نیست.

خانواده گئورگیو که تنها چند متر با خانه همسایه فاصله دارند، خیلی زود متوجه می‌شوند ماتس در تربیت و کنترل دخترش چندان سخت‌گیر نیست. این رویکرد کاملاً با باورهای آن‌ها تفاوت دارد. آن‌‌ها خانواده‌ای هستند که اعتقاد دارند برای تربیت درست فرزندان باید با آن‌ها قاطعانه برخورد کرد و حتی تنبیه بدنی را نیز بخشی از این فرایند می‌دانند. با وجود چنین اختلافاتی، دو خانواده در ابتدا رابطه‌ای بسیار دوستانه دارند و به‌سرعت در زندگی یکدیگر ادغام می‌شوند.

همه‌چیز زمانی تغییر می‌کند که الیا با آثار کبودی روی صورت و پشتش به مدرسه می‌رود. این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که میهای پیش‌تر به دلیل نافرمانی کوچکی، تصمیم گرفته بود اجازه ندهد فرزندانش در جشن تولد نورا شرکت کنند.

کارکنان مدرسه پس از مشاهده آثار ضرب‌وجرح، موضوع را به سازمان حمایت از کودکان نروژ اطلاع می‌دهند تا تحقیقات لازم آغاز شود. از همین نقطه، مونجیو به شکلی دقیق و جذاب به بررسی تقابل باورهای مذهبی با قوانین مربوط به حمایت از کودکان می‌پردازد و این پرسش را مطرح می‌کند که در جوامعی با تنوع فرهنگی، آزادی افراد تا کجا می‌تواند ادامه پیدا کند.

نقد فیلم فیورد
نقد فیلم فیورد

بدون شک، Fjord از آن دسته فیلم‌هایی است که می‌تواند میان گروه‌های دوستانه و خانواده‌هایی با دیدگاه‌های سیاسی و مذهبی متفاوت، بحث و اختلاف‌نظر ایجاد کند. نکته جالب اینجاست که مونجیو تلاش نمی‌کند نظر قطعی و مشخصی درباره این موضوع ارائه دهد. او با هوشمندی هر دو سوی ماجرا را بررسی می‌کند و اجازه می‌دهد استدلال‌های هر طرف به‌اندازه کافی شنیده شوند.

والدین تا چه اندازه باید در تربیت فرزندانشان اختیار داشته باشند؟ چه کسی می‌تواند تعیین کند که کدام شیوه تربیتی، فرهنگی یا اعتقادی برای یک کودک مناسب‌تر است؟ آیا جامعه حق دارد به نام محافظت از کودکان، در تصمیم‌های خانوادگی دخالت کند؟ فیلم به این پرسش‌ها پاسخ روشنی نمی‌دهد، اما همین پرسش‌ها هسته اصلی روایت آن را تشکیل می‌دهند.

یکی از ویژگی‌های جالب فیورد این است که می‌تواند در لحظات مختلف، احساس ناخوشایندی نسبت به تقریباً هر یک از شخصیت‌ها در مخاطب ایجاد کند. از یک طرف، دیدگاه میهای برای بسیاری از تماشاگران قابل‌بحث و حتی نگران‌کننده است؛ اما مسئله اصلی فقط رفتار او نیست، بلکه این است که چه کسی حق دارد دیدگاه خود را مطرح کند و تا چه اندازه باید به آن فرصت داده شود.

از طرف دیگر، دفاع از اقدامات سازمان حمایت از کودکان نیز چندان ساده نیست. درست است که مأموران این سازمان برای جدا کردن هر پنج فرزند از خانواده گئورگیو اقدام می‌کنند، اما اگر هدفشان محافظت از کودکان باشد، چگونه می‌توان با تصمیم آن‌ها مخالفت کرد؟ فیلم دقیقاً در همین نقطه مخاطب را با یک معضل اخلاقی دشوار روبه‌رو می‌کند.

نقد فیلم فیورد
نقد فیلم فیورد

مونجیو ظاهراً علاقه‌ای ندارد که از هیچ‌یک از طرفین دفاع کند و به نظر می‌رسد این تصمیم کاملاً آگاهانه و درست باشد. او به‌جای تحمیل قضاوت شخصی خود، اجازه می‌دهد شخصیت‌ها از طریق رفتارها و تصمیم‌هایشان از دیدگاه‌های خود دفاع کنند. حتی روند دادگاه نیز به شکلی نسبتاً محدود در خدمت همین هدف قرار می‌گیرد. فرهنگ نروژی در فیلم ظاهراً بر پایه صمیمیت، مدارا و آزادی بنا شده است، اما رفتار واقعی بسیاری از ساکنان با این ارزش‌ها هم‌خوانی ندارد.

آن‌ها از پذیرش تفاوت‌ها و احترام به آزادی دیگران صحبت می‌کنند، اما زمانی که با سبک زندگی متفاوتی روبه‌رو می‌شوند، خودشان به همان اندازه‌ای که ادعا می‌کنند پذیرا و آزاداندیش نیستند. این تضاد میان حرف و عمل، یکی از جنبه‌های تأمل‌برانگیز و در عین حال آزاردهنده فیلم است.

مونجیو، لایه‌های متعدد و متفاوت تنش دراماتیک، آگاهی سیاسی و پرسش‌های فلسفی را با مهارتی چشمگیر از یکدیگر جدا می‌کنند و سپس بار دیگر آن‌ها را به شکلی پیچیده در هم می‌آمیزند. Fjord بارها از زاویه دید بی‌گناه‌ترین افراد این ماجرا، یعنی فرزندان خانواده گئورگیو، به روایت نگاه می‌کند تا درگیری‌های کلامی و ایدئولوژیک بزرگ‌ترها را که همگی ادعا می‌کنند به مصلحت کودکان عمل می‌کنند، همچون یک سمفونی پرتنش به تصویر بکشد.

حاصل این رویکرد، فیلمی حدوداً دو ساعت و نیمه و نفس‌گیر است که تمام بازیگران آن با ظرافت و درک عمیقی از پیچیدگی‌های شخصیت‌هایشان ظاهر می‌شوند. روایت و بار عاطفی فیلم مدام میان موقعیت‌های مختلف نوسان می‌کند. در حالی که از همان ابتدا می‌توان حدس زد قرار نیست در پایان، پاسخ روشنی یا نتیجه‌ای آرامش‌بخش و قطعی در انتظار تماشاگر باشد.

نقد فیلم فیورد
نقد فیلم فیورد

در مرکز این روایت، بازی‌های سباستین استن و رناته رینسوه قرار دارند. این دو بازیگر پس از همکاری در فیلم A Different Man بار دیگر در کنار یکدیگر ظاهر شده‌اند و هر دو اجرایی کنترل‌شده اما سرشار از احساس ارائه می‌دهند. استن در این فیلم توانایی زبانی خود را نیز به نمایش می‌گذارد و بیشتر دیالوگ‌هایش را به زبان رومانیایی یا انگلیسی با لهجه رومانیایی بیان می‌کند. ایفای نقش در برابر گروهی از بازیگران که عمدتاً به زبان نروژی صحبت می‌کنند، تجربه متفاوتی برای او محسوب می‌شود؛ بااین‌حال، استن به‌خوبی از پس این چالش برمی‌آید.

میهای مردی کم‌حرف، سخت‌گیر و عمیقاً مذهبی است، اما استن به‌گونه‌ای نقش او را ایفا می‌کند که تماشاگر هیچ‌گاه در مهربانی و علاقه‌اش به فرزندانش تردید نمی‌کند. شاید اعتقادات او گاهی به مرز تعصب نزدیک شوند، اما فیلم هیچ نشانه‌ای از بدخواهی عمدی یا رفتار پنهانی خطرناک در شخصیتش ارائه نمی‌دهد. همین مسئله باعث می‌شود قضاوت درباره او دشوارتر شود؛ زیرا مخاطب می‌تواند با برخی تصمیم‌هایش مخالف باشد، اما همچنان علاقه و نگرانی واقعی او نسبت به خانواده‌اش را درک کند.

رناته رینسوه نیز که همواره یکی از بازیگران قابل‌توجه سینمای معاصر بوده، در این فیلم بیشتر در جایگاه یک شخصیت مکمل قرار می‌گیرد. بهترین لحظات بازی او زمانی شکل می‌گیرند که در کنار استن یا لیزا کارلهد، بازیگر نقش میا، قرار می‌گیرد. میا پس از کناره‌گیری وکیل اول خانواده، مسئولیت دفاع حقوقی از میهای و لیسبت را بر عهده می‌گیرد. در صحنه‌های دادگاه، تعامل میان استن، رینسوه و کارلهد تنش قابل‌توجهی ایجاد می‌کند.

میا تلاش می‌کند به‌صورت مرحله‌به‌مرحله تناقض‌ها و رفتارهای ریاکارانه جامعه را آشکار کند و نشان دهد این خانواده به دلیل باورهای مذهبی و پیشینه فرهنگی خود مورد تبعیض قرار گرفته‌اند. در همین حال، میهای و لیسبت ناچارند از جایگاه خود نظاره‌گر باشند و امیدوار بمانند که استدلال‌های وکیلشان برای رهایی از اتهامات ناعادلانه کافی باشد.

نقد فیلم فیورد
نقد فیلم فیورد

Fjord که فیلمنامه و کارگردانی آن هر دو بر عهده مونجیو بوده، از برخی جهات یادآور فیلم Anatomy of a Fall، اثری که در آن نیز یک نظام قضایی و اجتماعی متعصب در برابر افرادی قرار می‌گیرد که صرفاً به دلیل هویت و شرایط زندگی‌شان در جایگاه متهم قرار گرفته‌اند، است. تأثیرگذارترین لحظات فیلم زمانی رقم می‌خورند که دادستان با کنایه و تمسخر با اعضای خانواده صحبت می‌کند. در چنین صحنه‌هایی، مخاطب بهتر از همیشه درک می‌کند که این زوج برای داشتن یک زندگی عادی و حفظ خانواده‌شان باید از چه موانع دشواری عبور کنند.

بااین‌حال، فیلم با مدت‌زمان ۱۴۶ دقیقه‌ای خود گاهی از مسیر اصلی داستان فاصله می‌گیرد و ریتم آن کند می‌شود. بخشی از این مشکل به خرده‌روایت‌هایی مربوط است که تأثیر چندانی بر داستان اصلی ندارند. برای مثال، احتمال شکل‌گیری رابطه‌ای عاشقانه میان الیا و نورا یکی از خطوط فرعی فیلم است که چندان به عمق روایت اضافه نمی‌کند. داستان دیگری نیز به پدر سالخورده ماتس اختصاص دارد که بیشتر از آنکه نقشی مؤثر در پیشبرد ماجرا داشته باشد، شبیه به بخشی اضافی و غیرضروری به نظر می‌رسد.

فیلم می‌توانست با تدوین فشرده‌تر و حذف برخی از این بخش‌ها، تمرکز بیشتری بر ماجرای دادگاه و درگیری اصلی خانواده گئورگیو داشته باشد. با وجود این ضعف‌ها، مونجیو با ارائه نگاهی تازه به مفهومی آشنا، همچنان اثری موفق و قابل‌توجه خلق کرده است.

با تمام تنش‌ها و موقعیت‌های ناراحت‌کننده‌ای که در طول فیلم تجربه می‌کنیم، Fjord به لطف بازی متعهدانه استن و رینسوه به اثری تأثیرگذار تبدیل می‌شود. استن با سکوت، جدیت و خویشتن‌داری شخصیتش را شکل می‌دهد، درحالی‌که رینسوه احساس همدلی و دلسوزی نسبت به خانواده و شرایط دشوار آن‌ها را به نمایش می‌گذارد. شاید مخاطب با شیوه تربیتی این زوج موافق نباشد، اما همچنان دشوار است با اطمینان بگوییم آن‌ها سزاوار اتفاقاتی هستند که برایشان رخ می‌دهد.

نتیجه‌گیری و امتیازدهی

نقد فیلم فیورد
نقد فیلم فیورد

در نهایت، فیلم پرسشی را مطرح می‌کند که پاسخ دادن به آن چندان ساده نیست. آیا واقعاً می‌توان با فردی که دیدگاه‌های سیاسی، مذهبی و فرهنگی کاملاً متفاوتی با ما دارد، دوستی کرد یا دست‌کم رابطه‌ای صمیمانه داشت؟ شاید پاسخ خوش‌بینانه این باشد که بله، چنین چیزی امکان‌پذیر است؛ اما مونجیو با Fjord نشان می‌دهد وقتی پای تربیت و محافظت از کودکان در میان باشد، مرز میان حق، آزادی و مسئولیت آن‌قدرها هم روشن نیست و حقیقت می‌تواند بسیار پیچیده‌تر از آن چیزی باشد که ترجیح می‌دهیم بپذیریم.

وب‌سایت فیگار به این فیلم نمره 9 از 10 را می‌دهد.

بیشتر بخوانید:

نظر شما درباره‌ی این فیلم مهیج و درام چه بود؟ لطفا نظرات خود را در بخش کامنت با فیگار در میان بگذارید.


نظرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *