فرادرس

نقد فیلم عنکبوت مقدس ؛ اینگونه زهرا امیر ابراهیمی برنده کن شد

در نقد فیلم عنکبوت مقدس به یک تریلر جنایی به کارگردانی علی عباسی می‌پردازیم که براساس داستان واقعی یک قاتل زنجیره‌ای به نام سعید حنایی ساخته شده و امسال در بخش مسابقه جشنواره بین‌المللی کن ۲۰۲۲ به نمایش درآمده است.

قتل‌های زنجیره‌ای که توسط سعید حنایی در دهه هفتاد شمسی اتفاق افتاد، دستمایه جذابی است برای سینما که در ایران هم با عنوان عنکبوت به فیلم درآمده البته با محدودیت‌های بسیار از جمله عدم اشاره به شهر مشهد و ایمان و اعتقاد این قاتل. همچنین مازیار بهاری هم مستندی درباره سعید حنایی ساخته که منبع الهام این فیلم تازه هم هست.

نقد فیلم عنکبوت مقدس

زهرا امیر ابراهیمی برنده کن

فهرست مطالبی که در نوشتار نقد فیلم عنکبوت مقدس خواهید خواند به شرح ریز است:

نقد فیلم عنکبوت مقدس
نقد فیلم عنکبوت مقدس

علی عباسی، فیلمساز ایرانی ساکن دانمارک که پیشتر هم با فیلم مرز در کن درخشیده بود، حالا با فیلم تازه‌اش عنکبوت مقدس در بخش مسابقه کن حاضر است. همه چیز از یک عنوان آغاز می شود: “عنکبوت مقدس”، کنایه‌ای آشکار به قاتل معروف به عنکبوتی که زنان کارگر جنسی را در مشهد زیر سایه ایمان و اعتقادش به قتل می‌رساند. سوژه فیلم سعید حنایی عنکبوت مقدس است.

حنایی یک قاتل زنجیره‌ای شناخته‌شده در ایران بود که از تابستان سال ۷۹ تا تابستان سال ۸۰ به قتل ۱۶ زن دست زد. حنایی انگیزه خود را از قتل این زنان که همه آن‌ها کارگر جنسی بودند پاک کردن جامعه از فساد و فحشا عنوان کرده بود. آخرین تلاش حنایی برای کشتن زنی به نام مژگان با شکست مواجه شد و این بار زن از چنگال قاتل عنکبوتی فرار کرد. مدتی بعد مژگان که خود در یکی از طرح‌های ویژه پلیس دستگیر شده بود در بازجویی‌هایش به سو قصدی که تجربه کرده بود اشاره کرد و با روشن‌شدن مشخصات قاتل، حنایی این‌بار به دام افتاد.

صحنه‌های عریان

نقد فیلم عنکبوت مقدس
نقد فیلم عنکبوت مقدس

فیلم که در خارج از ایران و در اردن فیلمبرداری شده، محدودیت‌های سانسور در سینمای ایران را کنار گذاشته و آشکارا به دو مضمون ممنوع در سینمای ایران می‌پردازد: سکس و نقد مذهب. از جنبه سکس، فیلمساز ابایی ندارد که چند صحنه عریان جنسی را به تصویر بکشد و در مورد مذهب، آقای عباسی آشکارا فیلمش را از ابتدا حول و حوش این مضمون بنا می‌کند و در واقع خواسته یا ناخواسته فیلم به نقبی آشکار به دل باورهای خرافی در چهارچوب مذهب در یکی از سنتی ترین شهرهای ایران بدل می‌شود. که با واکنش مذهبیون رو برو شده. حال اینکه کم و کیف و درستی غلطی این نقدها در چه حد است جای بحث دارد.

ساختار و محتوا

نقد فیلم عنکبوت مقدس, زهرا امیر ابراهیمی برنده کن, سعید حنایی عنکبوت مقدس, زهرا امیر ابراهیمی عنکبوت مقدس, علی عباسی عنکبوت مقدس
نقد فیلم عنکبوت مقدس, زهرا امیر ابراهیمی برنده کن, سعید حنایی عنکبوت مقدس, زهرا امیر ابراهیمی عنکبوت مقدس, علی عباسی عنکبوت مقدس

چه آنجا که برخی در برابر دادگاه به حمایت از قاتل مشغولند و چه جایی که بقال محل در برخورد با پسر قاتل، او را یک قهرمان می‌خواند. از این رو فیلم سرشار است از صحنه‌های تکان دهنده: چه جایی که چندین بار صحنه قتل با جزئیات به نمایش درمی آید – که نمایش همان اولین صحنه کافی بود و نیازی به تاکید و تکرار این صحنه‌ها نبود؛ در عین حال که آشکار است فیلمساز عامدانه قصد آزار تماشاگرش را دارد- چه جایی که آلت عریان یک مرد را در حال سکس با یک کارگر جنسی در اتومبیلش در خیابان می‌بینیم و چه جایی که شخصیت اصلی در پایه چوبه دار عاجزانه از “امام رضا” کمک می‌طلبد.

برای باورپذیر کردن فضا- به ویژه برای تماشاگر ایرانی- فیلمساز با مشکلی کلاسیک روبروست: بازسازی ایران در خارج از کشور. در حالی که این نوع بازسازی‌ها حتی در هالیوود- و فیلمی چون آرگو- برای تماشاگر ایرانی مضحک است، عنکبوت مقدس موفق می‌شود در یکی از بهترین نمونه‌های ممکن، دستاورد تازه‌ای را برای سینمای ایران در غربت رقم بزند: بازسازی جزء به جزء و حساب شده مشهد که تقریباً در همه صحنه‌ها تماشاگر را در فضایی که خلق کرده شریک می‌کند و مانع از فاصله احساسی ناخواسته تماشاگر (به دلیل محیط ناآشنا و غیرقابل باور) می‌شود.

از طرفی مضمون اجتماعی- و تا حدی سیاسی- نهفته در اثر، فیلم را از یک تریلر پلیسی معمول جدا می‌کند. هر چند عباسی اساساً از قواعد ژانر پیروی می‌کند و حتی جاهایی شبیه به فیلم “دختری با خالکوبی اژدها” هم می‌شود، اما پرداختن به انگیزه درونی این شخصیت و نمایش عبادت او – در کنار جنایتش- و همین طور اشاره‌های آشکار به سابقه‌اش در جبهه و حمایت ضمنی از او از درون حکومت، لایه‌های مختلفی را به اثر می‌افزاید و آن را به شکل جذابی، محلی و بومی می‌کند، گویی که فیلم نمی‌تواند در هیچ جایی دیگر اتفاق بیفتد جز “مشهد مقدس”.

علی عباسی

نقد فیلم عنکبوت مقدس, زهرا امیر ابراهیمی برنده کن, سعید حنایی عنکبوت مقدس
نقد فیلم عنکبوت مقدس, زهرا امیر ابراهیمی برنده کن, سعید حنایی عنکبوت مقدس

علی عباسی عنکبوت مقدس را کارگردانی کرده است. این کارگردان ایرانی ۴۱ ساله مقیم دانمارک است که تا مقطع کارشناسی در ایران تحصیل و سپس به اروپا مهاجرت کرده است. او در سوئد معماری خواند و مدتی بعد وارد مدرسه ملی فیلم دانمارک شد. عباسی با فیلم «مرز» (Border) که برنده جایزه بخش نوعی نگاه جشنواره فیلم کن ۲۰۱۸ شد و به عنوان نماینده کشور سوئد در بخش بهترین فیلم خارجی‌زبان مراسم اسکار شرکت کرد، بیش از گذشته شهرت یافت. نام علی عباسی به عنوان یکی از کارگردان‌های سریال در دست ساخت «آخرین بازمانده از ما» (The Last of Us) هم مطرح شده؛ سریالی که براساس یک بازی ویدیویی به همین نام توسط کریگ مازن و نیل دراکمن ساخته می‌شود و قرار است از شبکه HBO پخش شود.

بیشتر بخوانید:

نظر منتقدان

زهرا امیر ابراهیمی عنکبوت مقدس, علی عباسی عنکبوت مقدس
زهرا امیر ابراهیمی عنکبوت مقدس, علی عباسی عنکبوت مقدس

سعید حنایی و قتل‌هایی که مرتکب شد تا امروز سوژه آثار متعدد سینمایی بوده است. مستند «عنکبوت آمد» ساخته مازیار بهاری درباره این قاتل و همراه با مصاحبه با او، فیلم «عنکبوت» ساخته ابراهیم ایرج‌زاد و بازی محسن تنابنده در نقش سعید حنایی و حالا «عنکبوت مقدس» با حضور زهرا امیرابراهیمی ساخته علی عباسی.

اما فیلم عباسی از نگاه منتقدان چطور ارزیابی شده است؟ به نظر می‌رسد منتقدان انگلیسی‌زبان در مجموع نگاه مثبتی به این اثر سینمایی داشته‌اند. گردآوری ۲۰ نقد در وبسایت راتن تومیتوز درباره این فیلم حاکی از رضایت ۹۰ درصدی منتقدان است و ۱۱ نقدی که در وبسایت متاکریتیک مورد بررسی قرار گرفته هم نشان می‌دهد ۹ منتقد درباره فیلم «عنکبوت مقدس» نقدهای مثبت و ۲ منتقد نقدهای میانه نوشته‌اند. بررسی مجموعه این نقدها نمره متای ۷۵ از ۱۰۰ را برای فیلم به ثبت رسانده است.

نگاه منتقدان مجله فیلم اسکرین که سهم منتقدان اروپایی در آن پررنگ است اما به فیلم عباسی چندان مثبت نبوده است. این دسته از منتقدان با دادن نمره میانگین ۲ از ۴ به فیلم عباسی این اثر را کاملا متوسط ارزیابی کرده‌اند. این نمره در حالی به ثبت رسیده که از میان ۱۰ منتقد مجله اسکرین ۴ منتقد فیلم را مستحق ارزیابی بد (بدون ستاره) یا ضعیف (یک ستاره) دانسته‌اند. از سوی دیگر دو منتقد به فیلم ۴ ستاره داده‌اند که نشان می‌دهد فیلم عباسی تا حدودی باعث تفاوت دیدگاه‌های جدی و بارز میان منتقدان مجله اسکرین شده است و آن‌ها را به دو دسته در دو سوی طیف تقسیم کرده.

نقد فیلم عنکبوت مقدس

نقد فیلم عنکبوت مقدس, زهرا امیر ابراهیمی برنده کن, سعید حنایی عنکبوت مقدس, زهرا امیر ابراهیمی عنکبوت مقدس, علی عباسی عنکبوت مقدس
نقد فیلم عنکبوت مقدس, زهرا امیر ابراهیمی برنده کن, سعید حنایی عنکبوت مقدس, زهرا امیر ابراهیمی عنکبوت مقدس, علی عباسی عنکبوت مقدس

پیتر بردشاو از گاردین گفت: عنکبوت مقدس فیلمی درباره یک قاتل سریالی و فرایندهای مرتبط با آن است که البته علیرغم استفاده از استعاره‌های بسیار آشنا، روندها و فرایندها را فراتر از حد معمول پیش می‌برد؛ فراتر از محاکمه و دستگیری، صحنه ظلم خودپسندانه قاتل را به سلول، دادگاه و عرصه رسانه گسترش می‌دهد. زهرا امیر ابراهیمی عنکبوت مقدس را زیبا کرده است.

او در ادامه گفت: هنگام تماشای این درام به این اندیشیدم که آیا ممکن است علی عباسی – کارگردان و نویسنده که به خاطر طنز ترسناک سال ۲۰۱۸ به نام «مرز» شهرت دارد – از سبک هالی روبنهلد پیروی کند؟ مورخی که در کتابش درباره جک قصاب (Jack the Ripper) بر هویت زنان قربانی متمرکز شد و نشان داد آن‌ها از آنچه بررسی‌های مردانه مدعی بودند، بسیار موجودات پیچیده‌تری بوده‌اند.

خب، نه. برخلاف برخی تصاویر صمیمانه و نزدیک که وجود غم‌بار این زنان را نمایش می‌دهند و لحظه‌ای واقعا تکان‌دهنده که پدر یکی از آن‌ها از خیال زندگی هدر‌شده‌ی دخترش غرق در اشک می‌شود، فیلم‌نامه به سبک هالیوودی وفادار می‌ماند؛ البته یک فیلم‌نامه هالیوودی بسیار موثر قاتل‌محور.

بیشتر بخوانید:

از همراهی شما تا انتهای نوشتار نقد فیلم عنکبوت مقدس سپاس‌گزار هستیم. حتما ما را با نظرات خود در رابطه با این نوشتار، آگاه کنید. شما می‌توانید به عنوان نویسنده مهمان در سایت فیگار عضو شوید و علاوه بر اشتراک نظرات خود در رابطه با مقاله‌ها، نقد فیلم ، نقد سریال ، اخبار سینما و مطالب خودتان را نیز انتشار دهید. برای مطالعه فراخوان مرتبط با آن بر روی لینک نویسنده مهمان کلیک نمایید. در ضمن شما همراهان عزیز می‌توانید به اینستاگرام فیگار جهتِ شناختِ مهمترین فیلم های ژانرهای مختلف و خلاصه نقد و بررسی‌های فیلم‌های روز دنیا مراجعه کنید.


12 thoughts on “نقد فیلم عنکبوت مقدس ؛ اینگونه زهرا امیر ابراهیمی برنده کن شد

  1. چه نقدی؟؟؟!!!!:))))
    بیشتر شبیه تعریف و تمجید بود!!!:))))
    یک فاحشه فراری از جامعه رو تبدیل به یه قدیسه کردن اون فقط با سوءاستفاده از جهل بی پایان این مردم!
    مردم که به سادگی افسانه ساخته شدن دیوار در پیاده رو را پذیرفتند!:)))

    1. و مردمی که به سادگی تحت تاثیر تبلیغات عوامانه علیه یک فیلم قرارمیگیرند و به یک انسان بدون هیچ ترسی برچسب غیراخلاقی میزنن و قضاوتش میکنن و بعد میگن قضاوت کار خداست.
      واقعا دریای جهل بعضی مردم ساحلی نداره…

  2. چون س.ک.سو نشون داده یعنی فیلمش خوبه؟واقعا خاک تو سرتون فراستی درست میگه این یه تله فیلمه باید کارگردانی بلد باشی چون محدودیت هارو کنارزدی حتما فیلمت عالی نیست

  3. نه دین طرفدار این رفتارها بوده و نه دیندار. اینکه رفتار اشتباه یک نفر کم سواد بی اطلاع رو به پای دین بنویسند خیلی بی انصافیه. از این بدتر تعربف و تمجید و هنری نشون دادن این فیلمه که شما انجامش دادید. انسانی ترین قوانین همیشه در ادیان الهی بوده و پاک ترین انسان ها همیشه دیندارترین ها بودن.

      1. بله پاک ترین و زیبا ترین انسان ها دین دار ها بودند شهدا ! شهید چمران یک نمونه کافیست.
        سری به کتاب خاطرات شهدای جنگ ایران و عراق بزنید
        شهید ابراهیم هادی این نمونه هم کافیست که خوندن سرگذشتش زندگی خیلی ها رو عوض کرده.

  4. سعید حنایی نمونۀ واقعی یک فرد ولایتمدار و متدین و مؤمن بود که جانش رو در راه خدا داد ، ایشون سالها در جبهه های حق علیه باطل با دشمن بعثی جنگید ، هدف و نیتش خیر بود ولی مقداری افراط کرد

  5. نقد عالی بود.همینکه روابط زوجین رو بدون سانسور یا مثل فیلم های مضحک داخل با روسری توی خونه یا وان حموم نشون نداد نشان از استاندارهای ابتدایی یک فیلم داره .و ساختن فضای داخل ایران و بازی زر امیر ابراهیمی بی نظیر بود.برای درک این فیلم حداقل باید چهارتا کتاب مطالعه کرده باشی اینایی که اراجیف مینویسند نوع نگرششون به مذهب هیچ فرقی با سعید حنایی ندارند

  6. بعضی این فیلمو دوس دارن چون بدون هیچ ابایی کل سکس رو نشون داده. چرا باید توی یک فیلم سینمایی آلت مرد و سینه های زن کاملا عریان باشه؟؟؟ چرا باید تا اون حد روابط جنسی بین کاراکترها ب تصویر کشیده بشه؟؟؟؟
    این ایرانی های هیچی ندیده مطمئنا بخوان بدون محدودیت یه فیلمی بسازن بهتر از این نمیشه، این فیلم نبود که یک پورن هاب بود

  7. اگرچه فیلم عنکبوت با بازی محسن تنابنده هم دقیقا با همین مضمون بود و اتفاقا فیلم عنکبوت هم برای من جالب بود باید بگم نکته جالب فیلم عنکبوت مقدس دقیقا فضاسازی لوکیشن های فیلم بود که کاملا باورپذیر بود که انگار در مشهد ساخته شده و وجود سکانسهایی که واقعیت رو عریان نشون میداد هم باز جالب بود ولی بازی زر امیرابراهیمی مثل باقی بازیهاش بود اگرچه شخصا به ایشون علاقمند هستم و خوشحالم که فعالیت هنری خودش رو بعد از اونهمه ماجراها ادامه داره میده اما جایزه کن یک مقدار براش زیاد بود. اگرچه من تمام فیلمهای کن رو که ندیدم ولی واقعا معیار جایزه هایی که در چنین جشنواره هایی داده میشه گویا بسیار سلیقه ایه و … بازیگر نقش فرزند سعید هم اتفاقا بازی قابل توجهی داشت. در کل از اونجاییکه داور کن نیستم و مثل سایرین منتقد هم نیستم فقط نظر شخصی خودم رو درباره یک فیلم بدون توجه به جبهه گیریهای خاص مذهبی و افراطی نوشتم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *